خاموش كردن صداي عقلانيت
فريده فرهي
روزنامه بوستون گلوب، ۷ فوريه ۲۰۰۸
به نقل از سايت ميدان
اواخر ماه گذشته [ميلادي] هيئت نظارت بر مطبوعات در ايران با لغو امتياز مجلة زنان صداي پرشور و خِردگراي ديگري را خاموش كرد. اين ماهنامه نيروي خود را وقف گزارش و تحليل مسائل، مشكلات و دستاوردهاي زنان كرده و صداي عقلانيت و مساوات بوده است. مجلة زنان شانزده سال منتشر شده و حتي در دورههايي كه بسياري از مجلات و روزنامهها تعطيل ميشدند از انواع و اقسام فشارها جان سالم به در برده است.
انتشار مجلهاي خصوصي در ايران براي مدت شانزده سال كار بزرگي است. براي نشريهاي كه به مسائل حساس اجتماعي و فرهنگي ميپردازد، اين كار نه تنها به لحاظ سياسي سخت است- زيرا با محدوديتها و تهديدهاي مستمر براي تعطيل شدن مواجه است- بلكه از نظر مالي تقريباً غيرممكن است. با اين حال، اعضاي متعهد و دلسوز مجلة زنان اين نشريه را منتشر كردهاند و در اين راه بارها از اين نشريه در برابر مقامات رسمي و در دادگاهها دفاع كردهاند، مشتركين وفاداري پيدا كردهاند، و متكي به سيستم آگهيهايي هستند كه به دست زنان اداره ميشود. اين كار آسان نبوده، ولي با متانت و فراست انجام شده و زنان را به عرصهاي تبديل كرده كه در آن مسائل دشوار مورد بحث قرار ميگيرد، دربارة مشكلات و راهحلها انديشيده ميشود، و دستاوردهاي زنان در ايران، چه دستاوردهاي فردي و چه گروهي، مورد ستايش قرار ميگيرد.
در اين روند، تعداد زيادي خبرنگار جوان و متعهد تربيت شدهاند تا به مسائل مربوط به زنان نه با رويكرد ايدئولوژيك و از طريق شعارهاي توخالي، بلكه با ديد آشكار كردن مشكلات ناديده گرفته شدة اجتماعي، سياسي و فرهنگي بپردازند؛ و دربارة اين مشكلات با افراد مختلف، از جمله سياستمداران، مددكاران اجتماعي، روحانيون، وكلا، پزشكان، دانشگاهيان، و متخصصاني كه در پي راهحل هستند گفتگو كنند؛ و دربارة زنان بسياري كه در حوزههاي مختلف، از تجارت گرفته تا حقوق و هنر و ورزش، به كارهاي پرچالش و قابلتوجه اشتغال دارند گزارش تهيه كنند.
امتياز مجلة زنان را هيئت نظارت بر مطبوعات لغو كرده است، هيئتي شامل نمايندگاني از شاخههاي مختلف دولت كه در حال حاضر تحت سلطة وزارتخانة تندرو فرهنگ و ارشاد اسلامي است. اين هيئت با اتكا به مصوبة نهچندان شناختهشدهاي كه ظاهراً شوراي امنيت ملي در سال 2000 [1379] صادر كرده است، زنان را به تهديد «امنيت رواني جامعه»، «سياهنمايي» وضعيت زنان در جمهوري اسلامي، و تضعيف «نهادهاي نظامي و انقلابي از جمله بسيج» متهم كرده است. اين نشريه همچنين متهم شده كه «موضع فمينيستي تند»ي دارد و شهامت آن را داشته كه ادعا كند بسياري از قوانين نابرابر در كشورهاي اسلامي منشأ يا مشروعيت اسلامي ندارند و در نتيجه ميتوان آنها را اصلاح كرد يا تغيير داد.
هيئت نظارت بر مطبوعات قانوناً مسئول بررسي تقاضاها و صدور مجوز انتشار مطبوعات است. اين هيئت همچنين ميتواند انتشار نشريهاي را به دليل آنچه از نظر اين هيئت تخلف تلقي ميشود به طور موقت متوقف كند. ولي به موجب قانون، در نهايت دادگاه و هيئت منصفة مطبوعات است كه ميتواند انتشار نشريهاي را ممنوع و امتياز آن را لغو كند. به اين ترتيب، هيئت نظارت بر مطبوعات با لغو امتياز زنان بسيار فراتر از چارچوب كاري خود عمل كرده است.
با توجه به شيوة دلبخواهي اعمال قوانين مطبوعات در ايران، اعضاي مجلة زنان و ساير روزنامهنگاران براي تغيير تصميمي كه نه مبناي قانوني داشته و نه لزوماً مورد تأييد ساير نهادهاي مهم جمهوري اسلامي از جمله قوة قضاييه بوده، درگير روندي از اعمال فشار داخلي و همچنين ايجاد فشار عمومي هستند. اميدواريم كه موفق شوند. در غير اين صورت، زنان راه پرهزينه و طولاني شكايت از هيئت نظارت بر مطبوعات را در ديوان عدالت اداري، دادگاهي كه به تخلفهاي دولت رسيدگي ميكند، در پيش دارد.
با توجه به روال معمول، اين امكان وجود دارد كه تعداد زيادي از صاحبان امتياز انتشار نشريه به مجلة زنان پيشنهاد كنند كه براي ادامة انتشار خود، هرچند با نامي متفاوت، از امتياز آنها استفاده كند. ولي باعث تأسف است كه نام نهادي كه به اين ميزان و با چنين شيوة مؤثري در زمينة طرح مسائل مربوط به زنان و اختلاف نظرها فعاليت كرده از بين برود.
ظاهراً مقامهاي ايراني از ياد بردهاند كه آنچه يك نظام سياسي را پايدار و ماندگار نگه ميدارد فقط نيروهاي دولتي نيست، بلكه نهادهاي قديمي چون زنان است كه در دل آرمانهاي مساواتخواهانة انقلاب 1979[1357] زاده شده و پرورش يافتهاند. دولت ايران با لغو امتياز زنان بار ديگر تيشه به ريشة خود ميزند.
* فريده فرهي پژوهشگر مستقل و استاديار علوم سياسي در دانشگاه هاوايي در مانوئا است.
